Simply About Difficult

Welcome to my personal blog and portfolio!

Saturday, 26 November 2011

Sevimli Bakımız və ya Zivərbəy Əhmədbəyovun nailiyyətləri


Mən Bakı şəhərində doğulmuşam. Şəhərin mərkəzində, metronun Nizami stansiyası ilə üzbəüz 70-80- ci illərdə öz memarlıq üslubu ilə ətrafdakı binalardan seçilən bir binada yaşamışam. Eyvanımız metronun giriş qapıları tərəfə baxdığından ətrafdakı binalarda yaşayan insanları da tanıyırdım. Ötən əsrin əvvəllərində tikilmiş ikimərtəbəli binaların sakinləri sanki böyük bir ailənin üzvləri idi. İçərisində maraqli memarlıq üslubu ilə seçilən, fərqli görünüşə malik olan bina isə haradasa Qərb memarlığını xatırlatdığından diqqəti daha çox cəlb edirdi. Bəlkə də elə buna görə bu binaya baxmağı cox sevirdim.

Yaşadığım binanın beşinci mərtəbəsindən bu evlər daha kicik görsənirdi və bəzən mənə elə gəlirdi ki, bu ev metrostansiyanın yaxınlığında olan göydələnə sonsuz həsrət, həsədlə baxaraq günün birində söküləcəyi və keçmiş xatirələri özü ilə bərabər əbədiyyətə aparacağı günü gözləyirdi.Ən maraqlısı odur ki, bunu insanlar da gözləyirdi. İnsanlara elə gəlirdi ki, göydələnlərdə yaşamaq onları daha xoşbəxt edəcək...

Bu gün alimlər gələcəkdə yeni xətli şəhərlərin yaranacağı haqqında öncəgörmələr söyləyirlər. Tarixən şəhərlər ‘’bütün yollar məbədə aparır’’ prinsipi ilə salınırdı. Yollar məbədin, kilsənin yerləşdiyi meydana cəm olurdu. İnsanlar bu meydanda görüşür, tarixi hadisələr burada baş verirdi. Həm Şərqdə, həm də Qərbdə dünyanın bir çox şəhərlərində mərkəzi meydanlar çox tarixi hadisələrə şahidlik etmişdi. Məkəzi meydanlar insanları yaxınlaşdıran, doğmalaşdıran yerlərə cevrilirdi. Gələcəyin şəhərlərini planlaşdıran alimlər artıq belə meydanlara ehtiyac olmayacağını proqnozlaşdırırlar, çünki elektron kottedj rolunu oynayacaq göydələnlərin meydana nə ehtiyacı?! Belə böyük evlərdə yaşayacaq insanların bütün ehtiyacları orada ödəniləcək:mağazalar, uşaq bağçaları, əyləncə yerləri və daha nələr- nələr... Nə nəqliyyat problemi olacaq, nə də dərsə gecikmək qorxusu. Bank hesabları, alış-veriş hesabları evdən ödəniləcək. Hər kəndi bir göydələnə yerləşdirsək, kənd ifadəsinin taleyi nə olacaq? Bu binalarda yaşayacaq insanlar nə tərz insanlar olacaq? Qonşuların biri-birini tanımadığı bu evlərdə yaşayacaq insanların biri-birinin sevincinə, kədərinə şərik olacağına inanmaq cətindir...

Ürəkaçan haldır ki, bu gün cox insan torpağa daha yaxın olmaq üçün həyət evləri adlanan mülk evlərinə ustunlük verir. Ancaq o vaxtlar mən bu barədə heç düşünmürdüm. Mən nəinki bu çox da boyuk olmayan qonşu binanın, hec memarlıq baxımından daha möhtəşəm olan binaların da kimlər tərəfindən tikildiyinin və ya tikdirildiyinin, gələcək taleyinin necə olacağının fərqinə varmırdım. Çox uzaq kecmişi ciddi-cəhdlə bizə öyrədən müəllimlərimiz belə yaşadığımız şəhər haqqında geniş məlumat vermirdilər. Hec dərsliklərdə də bu barədə ətraflı məlumat tapmaq mumkun deyildi. İnsan yaxşı tanıdığını ya sevir, ya da nifrət edir.
Tanımadığın bir şey laqeydlik doğurur...

Ancaq xoşbəxtlikdən ailəm,yaxınlarım vətənin hər daşına qiymət verən, keçmiş irsə böyük hörmətlə yanaşan insanlardı. Onların söhbətlərinin birində qonşuluğumuzdakı evin tarixinə dair fikirlər eşitdim. İlk dəfə bu evin memarı Zivərbəy Əhmədbəyov haqqında elə o zaman eşitmişdim. Təəssuf ki, onda bu insan haqqında məlumatı artırmaq hissim məni öz ardınca apara bilmədi.2011-ci ilin iyul ayında Bakıya yay tətilinə gəlmişdim. Nizami stansiyasının yanından keçərkən qarşıdakı meydanı tanımadım. Ailəm daha şəhərin bu hissəsində yaşamadığından buraya yolum az-az düşürdü. Az vaxt ərzində ətrafda çox şey dəyişmişdi. Meydan və ətrafdakı binalar yeni görkəm almışdı. Meydanın mərkəzində isə məşhur azərbaycanlı memar Zivərbəy Əhmədbəyova heykəl qoyulmuşdu. Yaxınlaşıb heykələ diqqətlə nəzər yetirməyə başladım. Mən və mənim yaşıdlarım bu böyük memar haqqında nə bilirik? Onun Azərbaycan memarlıq tarixində yeri və rolu nədən ibarətdir? Təkcə ötən əsrin əvvəllərində, ortalarında, sonlarında deyil, hec bu gün də şəhəri gözəlləşdirən insanları tanımırıq. Zənnimcə, belə olmamalıdır...

Hər kəs etiraf edər ki, xarici səfərlərdə olarkən öz şəhərlərinin tarixindən qürurla danışan bələdçilər hər bir tarixi abidədən bəhs edərkən ilk növbədə onun memarından, mühəndisindən söhbət açırlar. Parisdə Luvr sarayının P.Lesko və J.Qujon, Londonda Bukenqem sarayının C.Naş, Vaşinqtonda Kapitoliya sarayının V.Tornton, Sankt-Peterburqda Ermitajın Rastrelli tərəfindən tikildiyini çoxumuz yaxşı bilirik. Bəs, Azərbaycanın böyük memarları haqqında məlumatımız kifayət qədərdimi? Zivərbəy Əhmədbəyov öz dövrünün görkəmli ziyalılarından biri idi. 1873-ci ildə Şamaxıda doğulan Zivərbəy ilk ali təhsilli Azərbaycan memarı olub. 1902-ci ildə Peterburqda İnşaat Mühəndisləri İnstitutunu bitirib. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti(AXC) dövründə Bakı şəhərinin baş memarı olub. Şamaxıda Cümə məscidi, Bakıda Təzə Pir məscidi, Əmircanda Murtuza Muxtarovun tikdirdiyi məscidin, Bakıda necə-necə yaşayış evinin memarı olub. Bu görkəmli insanın bu gün də hər birimiz üçün cox vacib olan bir məsələ- islam mədəniyyət abidələrinin qorunması sahəsindəki fəaliyyəti xüsusi öyrənilməlidir. Xarici dövlətlərdə vətəndaşların öz ölkələrində mədəniyyət abidələrinə münasibətindən ağızdolusu danışırıq. Vyana şəhərinin mərkəzində tarixi minillərə gedən bir qurumuş ağacı şüşə örtuk altında saxlayırlar. Ötən il Şəkidə olarkən Şəki xanının qış sarayının acınacaqlı vəziyyəti və bəzi insanların sarayın daşlarını söküb aparması yadımdan çıxmır...
Təqribən 100 il bundan öncə Zivərbəy Əhmədbəyov mədəniyyət abidələrinin öyrənilməsi ilə məşğul olan yeni Şirvan cəmiyyəti yaratmışdı. Bu böyuk insanın, görkəmli ziyalının, istedadlı memarın xidmətlərinin tarixi etirafı isə 2011-ci il may ayının 26-da baş verdi. Dövlət başçısı İlham Əliyevin Zivərbəy Əhmədbəyovun heykəlinin acılışında iştirakı bu böyük insana verilən böyük qiymət və hər birimizə bir xatırlatma idi. Meydanın mərkəzində ucalan heykəlin müəllifi azərbaycanlı heykəltəraş Natiq Əliyev idi. Paytaxtımızı bəzəyən bu sənət əsəri bir sənətkarın digərinə olan məhəbbətindən, hörmətindən yaranmışdı. Bir anlıq nəzərim heykəlin sağ tərəfində Zivərbəy Əhmədbəyovun xatirəsi olan tarixi binaya cevrilir.
Deyəsən, daha söküləcəyindən qorxu hissi yaşamayan ,yəni, tarixi abidələr siyahısında layiqli yerini alan bu bina ətrafında ucalan binalara indi bir az da təkəbbürlə baxır...

Fəridə Əliyeva
 
“525-ci qəzet”

Wednesday, 23 November 2011

Aşurbəylilərdən Azərbaycan xalqına çatan mənəvi miras



Səhər tezdən oyanıb üç aydır görmədiyim Bakını gəzməyə tələsirəm. İlin fəsillərindən asılı olmayaraq mən şəhəri səhərlər gəzməyi daha çox sevirəm.Səhərlər şəhər tamam başqa cür olur. İnsanların az olduğu vaxt Dənizkənarı Milli Parkda arxayın-arxayın gəzmək, dənizə boylanan binaların gözəlliyini seyr etmək mənə daha xoş gəlir. Bu yolu dəfələrlə qət etsəm də yorulmuram.

Dünyanın çox şəhərlərində olmağıma baxmayaraq, heç vaxt Bakını hansısa şəhərlə müqayisə etmək istəməmişəm, çünki hər bir müqayisə qüsurludur. Bu, mənim şəhərimdir. Yadımdadır, bir dəfə gənc bir rəssamın əsərini görmüşdüm-əsərin adı “mənim nağıl şəhərim” idi. Bu, təkcə istək deyildi, bu, nağılı qorumağa çağırış idi. Təkcə mənim deyil, bütün bakılıların sevdiyi Bakı bulvarının tarixi XIX əsrin ikinci yarısına daha dəqiq desək, 1867-ci ilə təsadüf edir.

Məşhur mühəndis, xeyriyyəçi, ziyalı bir insan olan Qasım bəy Hacınski dəniz kənarında gözəl bir park salmaq təklifi ilə nəinki çıxış etdi, hətta bu fikri həyata keçirdi. Çox işlər görüldü: ağaclar əkildi, fontanlar quruldu, şəhər üçün tamamilə yeni düzən yarandı. Avropa mədəniyyəti, memarlığı ilə tanış olan bu şəxs yaşadığı şəhərin, onun insanlarının sabahını düşünürdü. XX əsrin əvvəllərində isə bu ənənəni məşhur azərbaycanlı mühəndis-memar Məmmədhəsən Hacinski davam etdirdi.

Bakı bulvarının 2008-ci ildəki son təmiri isə parka yeni sima verdi, dünyanın ən gözəl parklarından birinə çevirdi. Bu gün yeni ömrünü yaşayan parkda bu böyük insanların-görkəmli memarların adları olan lövhənin olması onların halal haqqının ödənilməsi olardı...

Yoluma davam edirəm. Bu dəfə mənim üçün yenilik Qız qalasının təmirə bağlanmasıdır. Görəsən, təmirdən sonra necə olacaq? Mənə elə gəlir ki, ətrafdakı binaların təmirindən Qız qalası bir az qısqanclıq yaşayırdı. Çünki onun təmirə birinci bağlanmağa daha çox haqqı var idi. Maraqlıdır, görəsən təmirdən sonra o ətrafdakı binalara öz möhtəşəmliyi ilə meydan oxuya biləcək ya yox? Qız qalasının qonşusu olan məşhur bina –xalq arasında “Hacınskinin evi” adlanan möhtəşəm memarlıq abidəsi yüz ildir ki, keçmiş Aleksandrovski indiki “Neftçilər” prospektinin yaraşığı olaraq qalır.

Dənizkənarı Milli Parkın “Azneft” meydanı deyilən hissəsində nəfəsimi dərib yeni tikilən mehmanxanaya baxıram. Dövlət bayrağımızın dalğalandığı bu meydan üç tərəfdən möhtəşəm memarlıq abidələri ilə əhatə olunub. Burada olan binaların əksəriyyəti yeni tikililərdir. Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin yerləşdiyi bina isə hələ ötən əsrin əvvəllərində başqalarına nisbətən seçilirdi, göz oxşayırdı. Bu binaya “Mirbabayevin evi” deyirlər.

Bu gün də Bakıda tarixi binalar keçmiş sahiblərinin adı ilə çağırılır. Mülkün son sahibi olun Seyid Mirbabayevin adi bu günə qədər yaddaşlarda qalmaq haqqı qazanıb.

Ötən əsrin əvvəllərində Azərbaycanın məşhur xanəndələri içərisində bir xanəndə də var idi. Muğam sənətinin incəliyinə bələd olması, səsinin şirinliyi, sadəliyi onu insanlara sevdirirdi. Bakı milyonçularının elə bir məclisi olmazdı kı Seyid Mirbabayev ora dəvət olunmasın. Zəngin insanların toy məclislərində o oxuyardı.

Getdikcə məşhurlaşan müğənninin qramafon valları Riqada, Varşavada yazılırdı və günün birində milyonçulardan birinin övladının toy məclisində ona toy sahibi bəxşiş olaraq çox da böyük olmayan torpaq sahəsi hədiyyə etdi.

Hər şey bundan sonra başladı. Tezliklə həmin torpaq sahəsində neft tapılması Seyid Mirbabayevi xanəndə Seyiddən milyonçu Mirbabayevə çevirdi. Əslində həmin dövrdə milyonçuların çoxu məhz belə varlanmışdı, lakin nə Hacı Zeynalabdin Tağıyev, nə Musa Nağıyev, nə də digərləri öz dünənini unutmuşdu. Seyid Mirbabayev ücün dünəni isə daşınılmaz yükə çevrilmişdi. Vaxtilə xanəndə olduğunu ona xatırlatmaq istəyənlərə düşmən kəsilirdi. Bir zamanlar sevə-sevə qoruduğu valları toplatdırıb məhv etdirirdi.

Keçmişini həm özünün həm də insanların xatirəsindən silmək istəyirdi. Onu indi dəbdəbəli həyat, milyonlar səltənətinin cazibəsi maraqlandırırdı. Bu məqsədlə Bakının ən gözəl binalarından biri olan məşhur mülkü aldı, lakin mülkdə cox yaşamaq ona qismət olmadı.

Bolşevik inqilabının dalğası başqaları kimi onu da mühacirətə atdı. Azərbaycanın cox dəyərli insanları mühacirət həyatı yaşadı. Xalqını, torpağını unutmayanlar da oldu, naxələflər də. Hətta, qürbət həyatına dözməyib geri dönənlər də oldu. Bala bəy Aşurbəyov vətənə döndı və az keçmədi bolşeviklər tərəfindən güllələndi.

Seyid Mirbabayev haqqında isə heç nə bilmədiyimdən, bir söz deyə bilmərəm. Bildiyim odur ki, onun Parisə apardığı sərvət tez tükəndi. Mühacirət həyatının bütün acısını daddı. Muflisləşmiş, imkansız, ehtiyac içərisində yaşayan bir insana bu, bəlkə də taleyin cavabı idi. Parisin küçələrini səfalət icərisində dolaşarkən Seyid Mirbabayev Aşurbəylilər nəslinin görkəmli nümayəndəsi Teymurbəy Aşurbəyliyə rast gəldi.

Onun ağır vəziyyətini görən Teymur bəy Seyid Mirbabayevi keçmiş milyonçu kimi deyil, səsinə sənətinə hörmət etdiyi xanəndə kimi Tehrana apardı. Bu Aşurbəyovlar nəslinin milli- mənəvi dəyərlərə verdiyi qiymət idi. Seyid Mirbabayevin məhv etmək istədiyi valları isə xalq qorudu saxladı və bu sərvətin hər cur maddi sərvətdən üstün olduğunu sübut etdi.

Seyid Mirbabayev 1953-cü ildə Tehranda dünyasını dəyişdi, lakın ömrünün sonuna kimi Teymur bəy Aşurbəylinin övladları ona böyük qayğı ilə yanaşdı. XX əsrin əvvəllərində Paris xanəndə olmasından xəcalət çəkən Seyid Mirbabayevi qəbul etmədi. XXI əsrin əvvəllərində isə parislilər Azərbaycan mədəniyyətinin incisi olan muğamı ifa edən xanəndələrimizi ayaqüstə alqışladı...

Fəridə Əliyeva
 
“525-ci qəzet”



Tuesday, 22 November 2011

ipad photo or piece of art?



From the start I must confess that I admire "i" products. One of the well-known products of technology giant is ipad-our favourite creature of Steve Jobs. I still feel amazement when I read books on my ipad. Although, I prefer reading a hard copy of a book and I have never used Kindle for that reason reading i-books is something completely different.

I do not really use all of ipad's functions but the one that I'm often using gives me special enjoyment. Photobooth! It is amazing how we can take pictures of different objects with various effects. But most importantly how we take pictures of ourself with such strange face expressions that we do not even dare to show anyone who wants to see our ipad picture library.

One of the really nice effects is x-ray effect. It shows objects differently. Not the way we are used to see them...Recently, I have found a similarity in two pictures. One is a random ipad photo taken by Paul Smith when another one is Edmund Chamberlain's piece of exhibition at Browse & Darby in London. Seems like ipad photo has become piece of art and ipad photobooth art creator!

Look at the pictures below and see the similarity!


 
 

22th November, 2011
London, UK